बाबासाहेबाचे सर्वधर्मीय बांधवासाठी अतुलनीय कामगिरी

६ डिसेंबर हा दिवस बाबासाहेबांचं समाजातील अतुलनीय योगदान आणि त्यांच्या कामगिरीच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो. या दिवशी मुंबईतील चैत्यभूमीवर लाखो लोक आणि अनुयायी जमतात.
महापरिनिर्वाण दिन म्हणजे काय?

भारतीय घटनेचे शिल्पकार डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर यांचे ६ डिसेंबर १९५६ रोजी निधन झाले आणि त्यांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी हा दिवस महापरिनिर्वाण दिवस म्हणून पाळला जातो. ६ डिसेंबर २०२४, भारतीय राज्यघटनेचे प्रमुख शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची ६८ वी पुण्यतिथी आहे. समाजसुधारक, अर्थतज्ज्ञ, विचारवंत, राजकारणी आणि स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदा मंत्री भीमराव रामजी आंबेडकर यांनी झोपेतच अखेरचा श्वास घेतला आणि हा दिवस महापरिनिर्वाण दिवस म्हणून गणला जातो.

‘परिनिर्वाण’ या शब्दाचा बौद्ध परंपरेत खोल अर्थ आहे आणि ज्याने त्याच्या जिवनकाळात आणि मृत्यूनंतर निर्वाण प्राप्त केले आहे अशा व्यक्तीचा संदर्भ आहे. ६ डिसेंबर हा दिवस बाबासाहेबांचं समाजातील अतुलनीय योगदान आणि त्यांच्या कामगिरीच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो. या दिवशी मुंबईतील चैत्यभूमीवर लाखो लोक आणि अनुयायी जमतात. समाजातील मागासलेल्या घटकांच्या उत्थानासाठी आरक्षण व्यवस्था लागू करणे, दलितांच्या समान हक्कासाठी आवाज उठवणे, निर्देशक तत्त्वे तयार करणे, त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे त्यांना भारतीय राजकीय इतिहासात एक अपूरणीय स्थान मिळाले आहे. १९३२ च्या ऐतिहासिक पूना करारावर त्यांनी स्वाक्षरी केली, ज्यामुळे दलितांना सर्वसाधारण मतदार यादीत स्थान मिळाले.

महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त बाबासाहेबांना अभिवादन कसे केले जाते?

भारतीय राज्यघटनेचे महान शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना आदरांजली वाहण्यासाठी दादरच्या “चैत्यभूमी” (डॉ. आंबेडकरांचे स्मारक) येथे देशभरातून लोकांची मोठी गर्दी होते. चैत्यभूमीवर या दिवशी लोकांच्या सोयीसाठी शौचालये, पाण्याचे टँकर, वॉशिंग रूम, फायर स्टेशन, टेलिफोन सेंटर, आरोग्य सेवा केंद्र, आरक्षण काउंटर इत्यादी सर्व सुविधा उपलब्ध आहेत. ५ डिसेंबर रोजी मध्यरात्री त्यांच्या सून मिराताई आंबेडकर यांनी समता सैनिक दल अभिवादन केले. अभिवादन झाल्यानंतर त्यांच्या शिकवणीचे पारायण होते आणि त्यानंतर स्तूपाचे दरवाजे सर्वांसाठी खुले केले जातात.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल…
१४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशात जन्मलेल्या आंबेडकरांनी बॉम्बे युनिव्हर्सिटी, कोलंबिया युनिव्हर्सिटी अंतर्गत एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून शिक्षण पूर्ण केले आणि त्यानंतर लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून बार कोर्स पूर्ण केला.

एक क्रांतिकारी स्वातंत्र्यसैनिक, आंबेडकर यांनी जवाहरलाल नेहरू आणि गांधी यांच्यासमवेत आघाडीचे नेतृत्व केले आणि समाजातील गरीब आणि मागासलेल्या घटकांच्या उन्नतीसाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. आंबेडकरांनी दलित बौद्ध चळवळीचा प्रणेता केला आणि त्यांच्या समान मानवी हक्क आणि भल्यासाठी अथक परिश्रम केले.

त्यामुळे अशा महान व्यक्तिमत्त्वाला त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करणे अपरिहार्य ठरते. १९५६ मध्ये त्यांनी एनिहिलेशन ऑफ कास्ट हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यात अस्पृश्य आणि दलितांबद्दलच्या तत्कालीन प्रथा आणि कायद्यांवर टीका केली होती.

१९९० मध्ये, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना मरणोत्तर भारतरत्न, भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान प्रदान करण्यात आला.