स्वातंत्र्यदिन विशेष: भारताला १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी स्वातंत्र्य देणारे लॉर्ड माऊंटबॅटन अन् त्यांच्या हत्येचा रक्तरंजित इतिहास!

विशेष वृत्त :
१५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताने ब्रिटिशांच्या दीडशे वर्षांच्या गुलामीतून मुक्त होऊन एका नव्या युगाची सुरुवात केली. या ऐतिहासिक क्षणाचे आणि सत्तांतराचे मुख्य सूत्रधार होते भारताचे शेवटचे व्हाइसरॉय लॉर्ड लुई माऊंटबॅटन. भारताच्या स्वातंत्र्याची घोषणा करणाऱ्या या ब्रिटिश व्यक्तिमत्त्वाचा अंत मात्र अत्यंत नाट्यमय आणि भीषण शोकांतिकेने झाला. स्वातंत्र्याच्या ३२ वर्षांनंतर, एका उग्रवादी हल्ल्यात माऊंटबॅटन यांची हत्या करण्यात आली होती.
आज स्वातंत्र्यदिनाच्या औचित्याने जाणून घेऊया भारताच्या स्वातंत्र्याचे साक्षीदार ठरलेले लॉर्ड माऊंटबॅटन आणि त्यांच्या हत्येचा संपूर्ण घटनाक्रम.
🇮🇳 भारताचे शेवटचे व्हाइसरॉय आणि १५ ऑगस्टचा इतिहास
ब्रिटिश सरकारने भारताला सत्ता हस्तांतरित करण्यासाठी मार्च १९४७ मध्ये लॉर्ड माऊंटबॅटन यांची व्हाइसरॉय म्हणून नियुक्ती केली होती. १५ ऑगस्ट १९४७ च्या मध्यरात्री जेव्हा भारताला स्वातंत्र्य मिळाले, तेव्हा माऊंटबॅटन हेच स्वतंत्र भारताचे पहिले गव्हर्नर जनरल बनले. पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्यासोबत सत्तांतराची प्रक्रिया पार पाडण्यात आणि भारतीय संस्थानांचे विलीनीकरण पाहण्यात त्यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती.
२७ ऑगस्ट १९७९: एका बॉम्बस्फोटाने हादरली दुनिया
भारताच्या इतिहासातील महत्त्वाचे पान ठरलेले ७९ वर्षीय लॉर्ड माऊंटबॅटन १९७९ मध्ये आयर्लंडमधील ‘काउंटी स्लायगो’ येथील ‘मल्लाघमोअर’ मधील आपल्या ‘क्लासीबॉन कॅसल’ या ग्रीष्मकालीन निवासस्थानी सुट्ट्या घालवत होते.
काळाचा घाला: २७ ऑगस्ट १९७९ च्या सकाळी ते आपल्या कुटुंबासह ‘शैडो V’ नावाच्या लहान बोटीतून मासेमारीसाठी समुद्रात निघाले.
गुप्त कट: ‘आयरीश रिपब्लिकन आर्मी’ (IRA) या उग्रवादी संघटनेच्या सदस्यांनी आदल्या रात्रीच गुपचूप बोटीत २२ किलोग्रॅम (५० पाउंड) वजनाचा रिमोट-नियंत्रित बॉम्ब लपवून ठेवला होता.
विस्फोट आणि मृत्यू: बोट किनाऱ्यापासून थोडी दूर पोहोचताच रिमोटने बॉम्बचा स्फोट घडवून आणला गेला. स्फोट इतका भीषण होता की बोटीचे तुकडे झाले. यात लॉर्ड माऊंटबॅटन, त्यांचा १४ वर्षांचा नातू निकोलस नॅचबुल, १५ वर्षांचा बोट चालक पॉल मॅक्सवेल आणि लेडी ब्रॅबर्न (माऊंटबॅटन यांच्या व्याही) यांचा जागीच दुर्दैवी मृत्यू झाला.
माऊंटबॅटन यांची हत्या का करण्यात आली?
IRA या संघटनेला उत्तर आयर्लंडला ब्रिटनच्या राजवटीतून मुक्त करून अखंड आयर्लंडची निर्मिती करायची होती. ब्रिटनवर दबाव आणण्यासाठी त्यांनी माऊंटबॅटन यांची निवड केली, कारण:
1. ब्रिटिश शाही घराण्यावर थेट वार: लॉर्ड माऊंटबॅटन हे ब्रिटनची राणी एलिझाबेथ द्वितीय यांचे पती प्रिन्स फिलिप यांचे सख्खे काका होते. ब्रिटिश राजेशाही आणि नौदलातील ते अत्यंत प्रतिष्ठित नाव होते. त्यांच्यावर हल्ला करून IRA ला ब्रिटिश व्यवस्थेच्या थेट मर्मावर प्रहार करायचा होता.
2. जगाचे लक्ष वेधणे: या हत्येनंतर IRA ने निवेदन प्रसिद्ध करून म्हटले होते की, “हा हल्ला इंग्रजांचे लक्ष आयर्लंडवरील त्यांच्या बेकायदेशीर कब्जाकडे वेधण्यासाठी करण्यात आला आहे.”
तपास, शिक्षा आणि सुटका
घटनेनंतर पोलिसांनी कसून तपास करत IRA सदस्य थॉमस मॅकमॅहॉन याला बोटीत बॉम्ब बसवल्याप्रकरणी अटक केली.
१९७९ मध्ये न्यायालयाने त्याला जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली.
मात्र, पुढे जाऊन १९९८ मध्ये ब्रिटन आणि आयर्लंड यांच्यात ऐतिहासिक ‘गुड फ्रायडे शांतता करार’ झाला. या करारांतर्गत राजकीय कैद्यांची सुटका करण्यात आली, ज्यामध्ये थॉमस मॅकमॅहॉनचीही सुटका झाली.
थोडक्यात पण महत्त्वाचे:
भारताला स्वातंत्र्य देऊन नव्या लोकशाहीची पायाभरणी पाहणारे लॉर्ड माऊंटबॅटन हे जगाच्या राजकीय इतिहासातील एक मोठे नाव होते. परंतु, ब्रिटन आणि आयर्लंड यांच्यातील संघर्षाच्या आगीत त्यांना आपला जीव गमवावा लागला. स्वातंत्र्यदिनाच्या दिवशी भारताच्या इतिहासाचा हा एक महत्त्वाचा अध्याय म्हणून या घटनेची आठवण आवर्जून काढली जाते.