मर्यादा ओलांडली की विनाश निश्चित! ‘अपरिग्रहाचा’ मंत्र देणार सुखी जीवनाची गुरुकिल्ली

केज:- कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक झाला की तिथून विनाशाची सुरुवात होते, हा निसर्गाचा नियम आहे. आपण जेव्हा प्रगती करत एखाद्या शिखरावर पोहोचतो, तेव्हा त्या शिखराला एक मर्यादा असते. तिथून वर जायला जागाच नसते. अशा वेळी माणसाला खाली यावेच लागते. म्हणूनच, जीवनात समतोल राखण्यासाठी ‘अपरिग्रह’ (गरजेपेक्षा जास्त गोष्टींचा साठा न करणे) हे तत्त्व अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
भारतीय संस्कृतीत सांगितलेली ‘यम’ ही साधना आणि तिची पाच उपांगे आजच्या धावपळीच्या आणि तणावाच्या युगात प्रत्येकासाठी मार्गदर्शक ठरू शकतात.
काय आहे ‘यम’ साधना आणि त्याची ५ उपांगे?
योगशास्त्रानुसार ‘यम’ म्हणजे आपल्या वर्तनावर ठेवलेले नियंत्रण. याचे पाच भाग (उपांगे) आहेत, जे माणसाला चांगला माणूस बनवायला मदत करतात:
१. अहिंसा (कोणालाही न दुखवणे): केवळ कुणावर हात न उचलणे म्हणजे अहिंसा नाही, तर आपल्या शब्दाने किंवा विचारानेही कोणाचे मन न दुखवणे म्हणजे खरी अहिंसा.
२. सत्य (प्रामाणिकपणा): नेहमी खरे बोलणे आणि प्रामाणिकपणे जगणे. खोटेपणाचा रस्ता शेवटी माणसाला अडचणीतच टाकतो.
३. अस्तेय (चोरी न करणे): दुसऱ्याच्या हक्काची किंवा कष्टाची कोणतीही गोष्ट चुकीच्या मार्गाने न घेणे.
४. ब्रह्मचर्य (संयम राखणे): आपल्या शरीरावर, मनावर आणि इच्छांवर ताबा ठेवणे. आपली ऊर्जा चांगल्या कामात वापरणे.
५. अपरिग्रह (हव्यास नको): आपल्याला जितकी गरज आहे, तितक्याच गोष्टी जवळ ठेवणे. गरजेपेक्षा जास्त संपत्ती किंवा वस्तू गोळा न करणे.
शिखर गाठल्यावर खाली येणे ठरलेलेच!
आजचा माणूस पैसा, गाडी, बंगला आणि प्रसिद्धीच्या मागे इतका धावत आहे की त्याला कुठे थांबायचे हेच समजत नाहीये. पण अभ्यासक सांगतात की, प्रत्येक गोष्टीची एक मर्यादा असते. त्या मर्यादेच्या पुढे माणूस गेला की त्याचे अधःपतन (खाली येणे) सुरू होते.

महत्त्वाचा विचार:
जर आपण ‘अपरिग्रह’ म्हणजेच समाधानी राहण्याचे तत्त्व पाळले, तर मानवी मनातील हाव संपेल. अतिरेक थांबला की जीवनातील आणि समाजातील अनेक वाद, भांडणे आणि मानसिक ताणतणाव कायमचे दूर होतील. संयम आणि समाधान हाच सुखी जीवनाचा खरा मंत्र आहे.